Odpowiedź w trzech zdaniach
Złamanie obojczyka to przerwanie ciągłości kości łączącej mostek z łopatką. W około 80% przypadków dotyczy środkowej części kości. Większość takich złamań leczy się zachowawczo, temblakiem albo opatrunkiem ósemkowym, a zrost trwa zwykle 6-12 tygodni. Płytkę rozważa się głównie przy złamaniu trzonu z przemieszczeniem, bo po operacji rzadziej dochodzi do braku zrostu.
Gdzie łamie się obojczyk i dlaczego właśnie tam?
Najczęściej w środkowej części kości, bo to jej najcieńsze miejsce, leżące między przyczepami mięśni. Obojczyk (kość obojczykowa, łac. clavicula) ma kształt litery S i łączy mostek z wyrostkiem barkowym łopatki. Chroni też, jak zderzak, nerwy, naczynia krwionośne i szczyt płuca.
Dla mnie to przede wszystkim rozpórka, która trzyma bark z dala od klatki piersiowej. Upadek na bark albo na wyprostowaną rękę ściska obojczyk wzdłuż osi, więc kość pęka tam, gdzie ma najmniej materiału. Do złamania prowadzi też bezpośrednie uderzenie, wypadek komunikacyjny i sport. U starszych osób z osteoporozą upadek na wyciągniętą rękę bywa przyczyną złamania nasady bliższej kości ramiennej, czyli górnego końca kości przy barku.
Kość dzieli się na trzy części:
- trzon, czyli środek kości, najczęstsze miejsce złamania
- koniec mostkowy (bliższy), który tworzy staw mostkowo-obojczykowy
- koniec barkowy (dalszy), który tworzy staw barkowo-obojczykowy
Jakie są rodzaje złamań obojczyka?
Złamania dzieli się według miejsca i według tego, czy odłamy się przesunęły. Pierwszy podział porządkuje klasyfikacja Allmana.
| Grupa Allmana | Lokalizacja | Udział |
|---|---|---|
| I | trzon, środkowa 1/3 kości | ok. 80% |
| II | koniec barkowy (dalszy) | rzadziej |
| III | koniec mostkowy (bliższy) | rzadziej |
Drugi podział dotyczy samego złamania: może być z przemieszczeniem albo bez, proste albo wieloodłamowe, z uszkodzeniami towarzyszącymi albo bez. Od tych cech zależy leczenie, które lekarz dobiera indywidualnie.
Co oznacza złamanie z przemieszczeniem i jak lekarz ocenia przesunięcie odłamów, opisuje osobny tekst.
Jak rozpoznać złamany obojczyk?
Ból przy ruchu ramienia, obrzęk i opadające ramię to typowe objawy, ale od stłuczenia złamanie odróżnia dopiero zdjęcie RTG.
- ból nasilający się przy ruchu ramienia
- obrzęk i siniak
- ramię opadające w dół i do przodu
- widoczny guz albo deformacja kości
- chrzęst przy próbie uniesienia ręki
- ręka przyciśnięta do tułowia
U noworodka rozpoznanie potwierdza także USG. Na karcie z SOR i na zwolnieniu złamanie obojczyka ma kod S42.0 w klasyfikacji ICD-10. Przy podejrzeniu złamania trzeba zgłosić się na SOR albo do ortopedy. Ten tekst ma charakter informacyjny i nie zastępuje badania lekarskiego.
Temblak czy płytka: od czego zależy leczenie?
Decyduje miejsce złamania, przesunięcie odłamów i uszkodzenia towarzyszące. Gdy odłamy się nie przesunęły, wystarcza zwykle temblak albo opaska, a złożone przypadki mogą wymagać operacji.
Różnica jest mechaniczna. Temblak nie trzyma odłamów, tylko odciąża bark od ciężaru ręki. Płytka przejmuje obciążenie, a kość ma czas zrosnąć się w osi. Sama płytka nie przyspiesza zrostu, tylko trzyma odłamy w miejscu. Dlatego pytałbym lekarza o przesunięcie odłamów i skrócenie kości, a nie o „lepszą metodę”.
Przy złamaniu trzonu z przemieszczeniem badania kliniczne (carolina.pl) pokazują lepsze wyniki czynnościowe po otwartej repozycji i wewnętrznej stabilizacji. To operacja, w której chirurg odsłania kość, ustawia odłamy i mocuje je płytką.
| Leczenie zachowawcze | Zespolenie płytką i śrubami | |
|---|---|---|
| Dla jakich złamań | bez przemieszczenia | trzon z przemieszczeniem, złamania powikłane uszkodzeniami towarzyszącymi |
| Czym się usztywnia | temblak, opaska albo opatrunek ósemkowy | płytka i śruby przykręcone do kości |
| Brak zrostu (trzon z przemieszczeniem) | 21% | 0-3% |
| Co dalej z materiałem | brak implantu | decyzja o usunięciu po zroście kości |
Ogólne kryteria wyboru między unieruchomieniem a zespoleniem, dla wszystkich kości, opisuje tekst gips czy operacja przy złamaniu.
Czy obojczyk się operuje?
Tak, ale nie każdy. Operuje się głównie złamania trzonu z przemieszczeniem i złamania powikłane uszkodzeniami towarzyszącymi, pozostałe leczy się zachowawczo.
Na czym polega zespolenie obojczyka płytką LCP?
LCP to płytka blokowana kompresyjna (ang. locking compression plate). Śruby blokowane zaklinowują się w jej otworach, więc płytka i śruby tworzą jedną sztywną ramę przykręconą do kości, a nie zestaw luźnych elementów. Materiał płytki i mity wokół tytanu opisuje osobny tekst o płytce tytanowej w kości.
Czy płytkę z obojczyka się usuwa?
Nie zawsze. Decyzję o usuwaniu zespolenia po zroście podejmuje się dopiero po zroście kości.
Czy na złamany obojczyk zakłada się gips?
Klasycznego gipsu całej ręki się nie zakłada. Bark usztywnia się temblakiem, opatrunkiem ósemkowym albo opatrunkiem Dessaulta (medme.pl). W praktyce to one zastępują gips, który pacjenci kojarzą ze złamaniem.
Ile goi się obojczyk?
Zrost kości trwa zwykle 6-12 tygodni, a pełna sprawność wraca po ponad 12 tygodniach. Rehabilitacja przebiega w czterech fazach (krzysztoftabiszewski.pl).
| Tygodnie | Etap | Co wolno |
|---|---|---|
| 0-4 | unieruchomienie w temblaku | ćwiczenia palców i nadgarstka |
| 4-8 | wczesna mobilizacja | ruch ramienia po zgodzie lekarza |
| 8-12 | wzmacnianie | stopniowe zwiększanie obciążenia |
| powyżej 12 | pełna aktywność | powrót do normalnych obciążeń |
U dzieci zrost przebiega szybciej niż u dorosłych. Zasady powrotu do ruchu po każdym złamaniu opisuje tekst o rehabilitacji po złamaniu.
Kiedy obojczyk się nie zrasta?
Brak zrostu to jedno z możliwych powikłań złamania. Staw rzekomy obojczyka lekarz rozpoznaje, gdy po 6-9 miesiącach od złamania badania kontrolne nie pokazują zrostu ani jego postępu. Objawy to ból miejscowy, ograniczony ruch obręczy barkowej i zaczerwienienie (carolina.pl). Pełny opis zjawiska dla wszystkich kości znajdziesz w tekście o stawie rzekomym.
Staw rzekomy częściej występuje przy:
- cukrzycy
- osteoporozie
- zaburzeniach hormonalnych
- niewydolności nerek
Leczenie zaczyna się czasem od metod nieoperacyjnych: wapnia, witaminy D i fizykoterapii. Gdy to nie wystarcza, operacja obejmuje rewizję, oczyszczenie odłamów z blizn i zwykle przeszczep kości.
Jak goi się złamanie obojczyka u dziecka i noworodka?
U noworodka to najczęstszy uraz okołoporodowy kości. Zwykle zrasta się bez leczenia, a pielęgnacja polega na odciążaniu rączki. Sprzyjają mu duża masa urodzeniowa i ułożenie miednicowe, a zdarza się w 0,5-1,6% porodów (akademiaosteopatii.pl).
U starszych dzieci typowa jest „zielona gałązka”: kość pęka, a okostna zostaje cała. Takie złamania goją się szybko i zwykle bez powikłań. Jak przebiega ich leczenie, od szyny po kontrolne RTG, opisuje tekst o złamaniu zielonej gałązki u dziecka.
