Odpowiedź w trzech zdaniach
Nie, u dorosłego bez dolegliwości implant zwykle się nie usuwa, bo kolejna operacja niesie własne ryzyko. Usunięcie rozważa się, gdy metal boli, drażni tkanki, ogranicza ruch albo jest zakażony. Częściej usuwa się też implanty u dzieci oraz druty Kirschnera i śrubę w więzozroście.
O wszystkim decyduje potwierdzony zrost i ocena ortopedy, który prowadził leczenie.
Czy zespolenie trzeba usunąć po zroście?
Nie z automatu: o usunięciu myśli się dopiero po zdjęciu RTG pokazującym zrost kostny.
Zespolenie, czyli płytka, śruby, gwóźdź lub druty, ma jedno zadanie: utrzymać odłamki w miejscu, aż kość się zrośnie. Gdy to się stało, materiał zespalający wykonał swoją pracę. Nowoczesne implanty, zwłaszcza tytanowe, dobrze się tolerują i mogą zostać na stałe, więc usuwanie nie jest rutyną. Podobnie ujmuje to AAOS OrthoInfo: implanty po złamaniu zwykle zostają, chyba że powodują problemy.
Na decyzję wpływają wiek, miejsce złamania, rodzaj implantu i objawy. Jak lekarz potwierdza zrost, wyjaśnia tekst o zroście kości na RTG.
Argumenty za usunięciem
Usunięcie ma sens wtedy, gdy implant daje konkretny problem, który da się nazwać i powiązać z metalem.
1. Ból i ucisk pod skórą
Płytka położona tuż pod skórą potrafi drażnić tkanki miękkie i ścięgna, zwłaszcza gdy obrzęk już ustąpił i nic jej nie osłania. Dotyczy to głównie obojczyka i kostki bocznej, gdzie warstwa tkanek jest cienka. Ból, ucisk, podrażnienie ścięgien i obluzowanie implantu należą do wskazań wymienianych przez ortopedów.
2. Ograniczenie ruchu w stawie
Śruba lub płytka może zmniejszać zakres ruchu stawu, jeśli leży blisko niego. Przy ograniczonym ruchu pytanie do lekarza brzmi, czy przyczyną jest implant, czy sztywność po urazie.
3. Zakażenie implantu
Zakażony implant wymaga usunięcia, bo bakterie tworzą na jego powierzchni biofilm, czyli osłonkę, przez którą antybiotyk słabo przenika. Dopóki metal zostaje w kości, sam antybiotyk zwykle nie wystarcza. Implant może też stać się ogniskiem zakażenia po latach, gdy bakterie dotrą do niego z krwią.
4. Alergia na metal i stare implanty a MRI
Implanty zawierające nikiel lub chrom mogą wywołać reakcję alergiczną. Starsze implanty bywają też przeciwwskazaniem do rezonansu magnetycznego (MRI) i mogą utrudniać fizykoterapię, choć większość obecnych pozwala na badanie.
Argumenty przeciw usunięciu
Ryzyko pozostawienia implantu jest zwykle małe. Wyjątki to wspomniane zakażenie krwiopochodne i alergia, a po drugiej stronie wagi leży osobna operacja z własnymi kosztami. Brak objawów to dla mnie brak powodu do kolejnego cięcia.
1. Ryzyko samego zabiegu
Usunięcie zespolenia oznacza znieczulenie, ranę i przerwę w aktywności, czyli wszystko, co towarzyszy każdej operacji. Ostrożności wymagają osteoporoza, źle kontrolowana cukrzyca, zaburzenia gojenia, infekcja w okolicy, rozległe blizny i implant osadzony głęboko.
2. Ponowne złamanie po wyjęciu
Po wyjęciu płytki kość ma otwory po śrubach i przez jakiś czas jest słabsza, dlatego kończynę zwykle się oszczędza. W przeglądach opisano refraktury, czyli ponowne złamania, po usunięciu płytki z kości przedramienia, także w otworach po śrubach.
3. Ból nie zawsze mija
Usunięcie implantu nie gwarantuje ustąpienia bólu, więc zabieg „na wszelki wypadek” bywa rozczarowaniem. Dlatego przed decyzją warto ustalić z lekarzem, czy ból pochodzi z miejsca, gdzie leży metal.
Płytka, gwóźdź czy druty: czy rodzaj implantu zmienia decyzję?
Tak: druty Kirschnera i śrubę w więzozroście usuwa się zwykle planowo, a płytki i gwoździe u dorosłych częściej zostają.
| Implant | Miejsce | Typowa decyzja | Powód |
|---|---|---|---|
| Druty Kirschnera | palec, gdy wystają ze skóry | usunięcie po zroście, ok. 6. tygodnia | usuwa się je obowiązkowo po zroście |
| Śruba więzozrostowa | staw skokowy, po złamaniu kostek | planowe usunięcie po ok. 3 miesiącach | żeby nie blokowała widełek stawu |
| Płytka tytanowa | większość kości u dorosłych | zwykle zostaje | tytan jest dobrze tolerowany; wyjątki to ból, ucisk, ograniczenie ruchu |
| Płytka | obojczyk, kostka boczna | usunięcie rozważane częściej | metal leży tuż pod skórą i bywa wyczuwalny |
| Gwóźdź śródszpikowy | kość udowa | zwykle zostaje | nie musi być usuwany; wyjątki to młody wiek, przesztywnienie, dolegliwości przy śrubach ryglujących |
Terminy z tabeli (ok. 6. tygodnia i ok. 3 miesiące) podają opisy postępowania ortopedycznego.
Różnicę widać w mechanice. Gwóźdź śródszpikowy leży w kanale kości i może ją usztywniać. Tak powstaje przesztywnienie: implant przejmuje obciążenie, a kość wokół niego słabnie. Płytka leży na powierzchni kości, więc częściej wyczuwa się ją pod skórą, ale nie przejmuje obciążenia w ten sposób. Pytanie o materiał ma prostą odpowiedź: sam tytan rzadko jest powodem, by wyjmować płytkę tytanową z kości.
Czy u dzieci zespolenie usuwa się częściej?
Tak, u dzieci i młodzieży implant częściej się wyjmuje, bo kość rośnie i przebudowuje się wokół twardego metalu. Wiek jest jednym z argumentów za usunięciem, a zbyt długie czekanie utrudnia zabieg.
Czy młody sportowiec powinien usunąć implant?
Bywa to wskazanie, gdy implant drażni tkanki przy aktywności albo zmienia sztywność kości, na przykład gwóźdź w długiej kości. W opisach postępowania ortopedycznego wymienia się tu zwłaszcza młodych, aktywnych pacjentów. To decyzja indywidualna, zależna od miejsca i rodzaju implantu.
Czy implant tytanowy uruchomi bramkę na lotnisku?
Może, ale to nie jest wskazanie medyczne do operacji. Rdzewienie tytanu w ciele to mit, a alarm bramki nie świadczy o problemie z implantem. Wygodnie mieć przy sobie dokumentację z opisem implantu, szczególnie przy podróżach.
Kiedy lepiej zostawić implant?
Przegląd Busama, Esther i Obremskeya w Journal of the American Academy of Orthopaedic Surgeons z 2006 r. nie zaleca rutynowego usuwania implantów u dorosłych bez objawów. Zostawienie metalu jest rozsądne, gdy:
- nie ma objawów,
- wiek jest starszy,
- występują choroby zwiększające ryzyko zabiegu, opisane wyżej,
- implant leży głęboko.
Kto po rozmowie z ortopedą wybierze usunięcie, znajdzie szczegóły w tekście o zabiegu usunięcia płytki.
