Odpowiedź w trzech zdaniach
Złamanie kości ogonowej (kości guzicznej) po upadku na pośladki daje ból nisko w szparze pośladkowej, silniejszy przy siadaniu i wstawaniu. Po samych objawach nie odróżnisz go od stłuczenia: rozstrzyga lekarz, zwykle na podstawie RTG. Leczenie jest zachowawcze, bez gipsu, a najwięcej zależy od tego, jak odciążysz kość podczas siedzenia.
Czym jest kość ogonowa i jakie urazy ją dotykają?
Kość ogonowa to ostatni odcinek kręgosłupa pod kością krzyżową, zbudowany z 3–5 zrośniętych kręgów guzicznych, najczęściej czterech. Łączy się z kością krzyżową w stawie krzyżowo-guzicznym.
Do kości przyczepiają się mięśnie, więzadła i powięzie dna miednicy, które biorą udział w oddawaniu stolca. Kość przejmuje też część obciążenia przy siedzeniu. Stąd ból przy siadaniu i przy wypróżnianiu po urazie.
Najczęstszy mechanizm to upadek do tyłu na pośladki. Taki uraz może skończyć się czterema rozpoznaniami:
- stłuczeniem,
- pęknięciem,
- złamaniem,
- zwichnięciem.
Stłuczenie zdarza się znacznie częściej niż złamanie. Ryzyko złamania zwiększa osteoporoza.
Jakie są objawy złamania kości ogonowej?
Ból pojawia się nisko i pośrodku, w górnej części szpary pośladkowej oraz tuż nad nią, a przy dotyku towarzyszy mu tkliwość, czasem obrzęk lub siniak. Jeśli ból promieniuje głównie do jednego pośladka, jego źródłem może być np. staw krzyżowo-biodrowy.
Dolegliwości nasilają się w konkretnych sytuacjach:
- przy siadaniu i wstawaniu,
- podczas siedzenia na twardej powierzchni,
- przy wypróżnianiu,
- podczas stosunku.
Na złamanie bardziej niż na stłuczenie wskazują bardzo silny ból, wyraźny krwiak, trudność z chodzeniem i brak poprawy przez kolejne dni. Przy stłuczeniu ból słabnie z dnia na dzień.
Jak wyglądają złamania w innych kościach, pokazuje tekst o objawach złamania kości.
Jak lekarz potwierdza złamanie?
Rozpoznanie zaczyna się od wywiadu i badania okolicy, a podstawą jest RTG, czyli zdjęcie rentgenowskie. Kolejne badania lekarz zleca, gdy obraz jest niejasny.
- RTG pokazuje kość i odpowiada na pytanie, czy jest przerwana.
- Tomografia komputerowa (TK) dokładniej uwidacznia kość, gdy zdjęcie nie rozstrzyga.
- Rezonans magnetyczny (MR) pozwala ocenić tkanki miękkie wokół kości.
Przy drobnych złamaniach RTG może nie wystarczyć, więc wynik „bez złamania” przy nadal silnym bólu nie zamyka sprawy i warto wrócić do lekarza. Jeśli chcesz wiedzieć, jak wygląda zrost kości na zdjęciu RTG i kiedy zdjęcie mówi mniej niż objawy, zajrzyj do osobnego materiału.
Jak leczy się złamaną kość ogonową?
Leczenie jest zachowawcze: bez gipsu i prawie zawsze bez operacji. Kości ogonowej nie da się unieruchomić tak jak ręki, a obciążasz ją przy każdym siadaniu, dlatego zamiast unieruchomienia stosuje się odciążenie.
W praktyce leczenie składa się z kilku elementów:
- leki przeciwbólowe, które łagodzą ból; ich dobór zostaw lekarzowi lub farmaceucie,
- zimne okłady w pierwszych dniach, które zmniejszają ból i obrzęk,
- unikanie sytuacji, które nasilają ból, przede wszystkim długiego siedzenia na twardym,
- fizjoterapia, w tym terapia manualna, gdy ból się przeciąga.
W innych złamaniach realnym dylematem bywa gips czy operacja. Przy kości ogonowej gipsu się nie zakłada, a operacja to wyjątek.
Jak siedzieć po złamaniu kości ogonowej?
Siadaj z tułowiem lekko pochylonym do przodu, na poduszce z wycięciem z tyłu, z ciężarem na udach i guzach kulszowych, a nie na kości ogonowej. Ból zmniejsza się przy pochyleniu tułowia do przodu, a nasila przy odchyleniu do tyłu.
- Pochyl tułów lekko do przodu i przenieś ciężar na uda oraz guzy kulszowe.
- Usiądź na poduszce klinowej lub pierścieniowej z wycięciem z tyłu.
- Zmieniaj pośladek: siedź na przemian na prawym i lewym.
- Rób przerwy i nie siedź długo w jednej pozycji, także za biurkiem i w samochodzie.
- Unikaj twardych krzeseł oraz bardzo miękkiej kanapy, w której ciało zapada się do tyłu.
- Wstawaj z tułowiem pochylonym do przodu.
Przy wyborze poduszki szukam takiej z wycięciem z tyłu, a nie dmuchanego kółka, które uciska krocze. Ogólna rada „uważaj przy siadaniu” nic nie daje, bo liczy się konkretna pozycja.
Do spania wybierz bok, żeby nie opierać się na obolałej okolicy.
Jak długo boli kość ogonowa po złamaniu?
Ból powinien z tygodnia na tydzień słabnąć, i właśnie ten kierunek mówi więcej niż data. Brak poprawy albo nasilenie dolegliwości to powód kontroli u lekarza.
U części osób ból przechodzi w przewlekły i nosi nazwę kokcygodynii. Może utrzymywać się miesiącami, a nawet latami, choć u większości ustępuje po leczeniu zachowawczym.
Czy przy złamanej kości ogonowej można chodzić?
Tak, zwykle można chodzić, a ruch jest często mniej bolesny niż siedzenie. Ból ogranicza tempo, ale nie powinien uniemożliwiać kroku. Wyraźna trudność z chodzeniem to sygnał poważniejszego urazu i powód do pilnej wizyty u lekarza.
Czy kość ogonowa sama się zrośnie?
Tak, w większości przypadków zrasta się sama. Pourazowy ból kości ogonowej ustępuje samoistnie, nawet gdy kość jest złamana. Kość odbudowuje się tak jak każda inna, tylko bez unieruchomienia. Przebieg zrostu w innych kościach pokazują etapy zrostu kości.
Czym grozi złamanie kości ogonowej?
Najczęstszym powikłaniem jest przewlekły ból kości ogonowej. Gdy nie mija mimo ponad 2 miesięcy leczenia zachowawczego, lekarz może rozważyć usunięcie kości ogonowej (kokcygektomię). Taki próg pojawia się w opisach przypadków z czasopisma „Medicine” z 2020 roku.
Przewlekły ból łączy się z napięciem dna miednicy i bólem przy wypróżnianiu lub stosunku. Pomaga w nim fizjoterapia, a ćwiczenia i ich zasady znajdziesz w materiale o rehabilitacji po złamaniu.
Kiedy jechać do lekarza od razu?
Pilnej pomocy wymagają:
- ból tak silny, że nie da się chodzić,
- drętwienie krocza lub nóg,
- kłopot z utrzymaniem moczu albo stolca,
- upadek osoby z osteoporozą.
Decyzję o badaniach i leczeniu podejmuje lekarz, więc przy którymkolwiek z tych sygnałów nie czekaj na poprawę.
