Odpowiedź w trzech zdaniach
Złamanie zielonej gałązki to niecałkowite (podokostnowe) złamanie kości dziecka. Warstwa korowa pęka tylko po jednej stronie, a nienaruszona okostna trzyma odłamy razem, jak kora młodą gałązkę. Leczy się je zwykle unieruchomieniem: najpierw szyną gipsową, po kontroli pełnym gipsem. Kontrolne RTG jest potrzebne, bo takie złamanie może się dalej wyginać.
Dlaczego kość dziecka łamie się jak gałązka?
Kość dziecka ma więcej wody i mniej minerałów na jednostkę objętości niż kość dorosłego (fizjoterapeuty.pl), więc zgina się, zanim pęknie, i pęka tylko po jednej stronie. Wynikają z tego trzy cechy:
- bardziej elastyczna struktura kości,
- większa odporność na rozciąganie niż na ściskanie,
- okostna, która nie zostaje przerwana i spina odłamy.
Stąd druga nazwa, złamanie podokostnowe: okostna zostaje cała i utrzymuje odłamy razem. Złamania niecałkowite, czyli zielona gałązka, złamanie typu torus (wybrzuszeniowe) i wygięcie kości, dotyczą głównie dzieci.
Czym różni się od złamania typu torus i wygięcia kości?
| Typ | Warstwa korowa | Ciągłość kości |
|---|---|---|
| Zielona gałązka | pęknięta po jednej stronie | szczelina nie przechodzi przez całą kość |
| Torus (wybrzuszeniowe) | wybrzuszona | bez wyraźnego pęknięcia warstwy korowej |
| Bowing (wygięcie) | łukowato wygięta | bez widocznego uszkodzenia warstwy korowej |
| Złamanie całkowite | pęknięta | przerwana na całej grubości |
Z samego wyglądu ręki tego nie odczytasz. Rodzaj złamania ustala lekarz na zdjęciu RTG.
Które kości i u kogo łamią się najczęściej?
Najczęściej łamie się przedramię, czyli kość promieniowa i łokciowa, zwłaszcza po upadku na wyciągniętą rękę.
Złamanie zielonej gałązki najczęściej dotyczy dzieci poniżej 10. roku życia. Tak wynika z pracy Yi-Chen Lin i współautorów w czasopiśmie „Medicine” z 2020 r. Według Medibas ponad połowę złamań obojczyka rozpoznaje się u dzieci poniżej 12. roku życia.
Jakie objawy daje złamanie zielonej gałązki?
Objawy to ból, obrzęk, trudność w poruszaniu kończyną, czasem zasinienie i nienaturalne wygięcie. Te same objawy daje złamanie dłoni czy przedramienia.
Najmłodsze dzieci nie zawsze wskażą miejsce bólu. Boli je „cała ręka” albo noga, trzymają rękę przy klatce piersiowej i nie chcą nią ruszać. Obrzęk i zasinienie nie zawsze są widoczne (mp.pl), więc ich brak niczego nie wyklucza.
Rozpoznanie potwierdza RTG, które pokazuje też stopień przemieszczenia odłamów. Jeśli dziecko oszczędza kończynę dłużej niż chwilę po zabawie, wybieram zdjęcie jeszcze tego samego dnia, a nie czekanie do rana.
Co zrobić od razu po urazie?
Unieruchomić kończynę w pozycji, w której jest, i jechać na RTG:
- Nie poruszaj kończyną i nie próbuj jej nastawiać.
- Unieruchom ją prowizorycznie: temblakiem, chustą albo bandażem.
- Przyłóż zimny okład przez tkaninę, nigdy wprost na skórę.
- Podaj lek przeciwbólowy bez recepty (paracetamol lub ibuprofen).
- Zgłoś się z dzieckiem na badanie RTG.
Nie odkładam wizyty tylko dlatego, że po leku ból zelżał. Lek zmniejsza ból, ale złamania nie leczy.
Jak leczy się złamanie zielonej gałązki?
Unieruchomieniem, a o szczegółach decyduje lekarz prowadzący. Typowy schemat:
- Szyna gipsowa (longeta).
- Kontrola z RTG po 5–7 dniach, najpóźniej po 10.
- Pełny gips.
- Kontrolne RTG i zdjęcie gipsu.
Wybór między gipsem a zabiegiem opisuje tekst gips czy operacja.
Ile trwa gips?
Tyle, ile wyznaczy lekarz po kontrolnym RTG, bo czas noszenia ustala się dla każdego dziecka osobno. Pełny gips może być klasyczny albo lżejszy gips polimerowy, a wybór zależy od zaleceń prowadzącego chirurga.
Czy złamanie może się przesunąć w gipsie?
Tak, takie złamanie może się dalej przemieszczać nawet po pierwszych 2 tygodniach, dlatego kontrole nie są formalnością. Pokazała to praca Per-Henrika Randsborga i współautorów („Acta Orthopaedica”) o złamaniach dalszej części kości promieniowej u dzieci i nastolatków. Złamania zielonej gałązki przesuwały się w niej średnio o 5 stopni.
Różnica w stabilności między złamaniem typu torus a zieloną gałązką była wyraźna, więc kontrolne RTG jest częścią leczenia, a nie dodatkiem.
Jak szybko zrasta się kość dziecka?
Szybciej niż kość dorosłego: kości dziecka są bardziej elastyczne i mają chrząstki wzrostowe. U dorosłego gojenie trwa dłużej i rośnie ryzyko powikłań. Z jakich faz składa się ten proces, opisują etapy zrostu kości.
Kiedy dziecko wraca do szkoły i na WF?
Zależy to od etapu leczenia. Zalecenia chirurga dziecięcego przy złamaniu przedramienia u 8-latka:
- W okresie szyny dziecko zostawało zwykle w domu.
- W pełnym gipsie mogło chodzić do szkoły już od 3. doby po urazie (to zalecenie dla tego przypadku, a nie reguła).
- Ze sportu i WF zwolnienie trwało minimum miesiąc, najlepiej do 3 miesięcy od urazu.
Jak zorganizować dzień z gipsem na ręce, opisuje tekst o codziennym życiu w gipsie.
Czy noworodek może mieć złamanie zielonej gałązki?
Tak, dotyczy to obojczyka. Obojczyk noworodka łamie się zwykle podczas ciężkiego porodu, a często jest to właśnie zielona gałązka: kość się ugina, ale nie traci ciągłości. Po kilku dniach wyczuwalne bywa zgrubienie, czyli gojąca się kość. Więcej o tym urazie znajdziesz w tekście o złamaniu obojczyka.
Czy dorosły może mieć takie złamanie?
Wyjątkowo tak. Lin i współautorzy opisali przypadek 23-latka ze złamaniem trzonu kości łokciowej po rehabilitacji wcześniej zespolonego przedramienia. To rzadkość, a nie reguła: zielona gałązka pozostaje złamaniem wieku dziecięcego.
Decyzje o nastawieniu, rodzaju i czasie unieruchomienia oraz powrocie do sportu podejmuje lekarz prowadzący, a ten tekst ich nie zastępuje.
