Odpowiedź w trzech zdaniach
Złamanie z przemieszczeniem to takie, w którym odłamy kości przesunęły się względem siebie i nie leżą już w jednej osi. Czy do tego doszło, pokazuje RTG w dwóch projekcjach. Większość takich złamań udaje się ustawić bez operacji: lekarz nastawia kość w znieczuleniu i unieruchamia ją w gipsie. Decyzję o sposobie leczenia podejmuje lekarz prowadzący.
Co znaczy złamanie z przemieszczeniem?
Oznacza, że końce pękniętej kości zeszły z osi i nie przylegają do siebie tak, jak w zdrowej kości. Najłatwiej wyobrazić to sobie na ołówku: przy złamaniu bez przemieszczenia obie połówki wciąż stoją w jednej linii, przy przemieszczeniu jedna jest przesunięta, przechylona albo nasunięta na drugą.
Złamanie bez przemieszczenia to nadal przerwanie ciągłości kości, ale ustawienie odłamów pozostaje prawidłowe. Zwykle wystarcza wtedy samo unieruchomienie w gipsie. Złamanie z przemieszczeniem wymaga najpierw przywrócenia osi, a dopiero potem unieruchomienia. Taki podział stosuje też AAOS OrthoInfo.
Przemieszczenie zwykle zdradza obrzęk i zniekształcenie okolicy. Zaburzenia czucia w ręce to powód do pilnej konsultacji, nie do czekania na zaplanowaną wizytę.
Rodzaje przemieszczenia
Odłamy mogą zejść z osi na cztery sposoby, a w jednym złamaniu często występuje ich kilka naraz.
- Kątowe: kość wygina się pod kątem, który na zdjęciu mierzy się w stopniach (angulacja).
- Boczne: odłam przesuwa się w bok względem drugiego, więc końce kości stykają się tylko częścią powierzchni. Opisuje się je jako część szerokości kości albo w milimetrach (translacja).
- Na długość ze skróceniem: odłamy nachodzą na siebie i kość jest krótsza niż przed urazem. Skrócenie podaje się w milimetrach.
- Rotacyjne: jeden odłam obraca się wokół osi kości. Rotacja bywa słabo widoczna na zdjęciu, dlatego ocenia się ją także klinicznie, na przykład po ustawieniu palców względem siebie.
Jak czytać opis RTG złamania z przemieszczeniem?
Opis warto rozłożyć na trzy części: który odłam, w którą stronę i o ile. Kierunek przemieszczenia określa się według położenia odłamu dalszego (leżącego dalej od tułowia) względem bliższego. Zasady opisu AO każą oceniać to w dwóch projekcjach, przednio-tylnej i bocznej.
| Sformułowanie w opisie | Co znaczy | Jednostka |
|---|---|---|
| Odłam dalszy przemieszczony grzbietowo | Odłam położony dalej od tułowia przesunął się w stronę grzbietu ręki względem odłamu bliższego | kierunek |
| Angulacja 20° | Oś kości jest załamana pod kątem | stopnie |
| Przemieszczenie o pół szerokości trzonu | Odłamy przesunięte w bok o połowę grubości kości | część szerokości kości |
| Skrócenie 5 mm | Odłamy nasunęły się na siebie, kość jest krótsza | milimetry |
Liczby w tabeli to tylko przykłady zapisu, nie normy. To, jakie przemieszczenie jest do zaakceptowania, zależy od kości i wieku pacjenta, więc ocenia to lekarz, który widzi całe zdjęcia. Przy złożonych złamaniach do planowania operacji służy tomografia komputerowa.
Przed kontrolą warto zapisać z opisu trzy rzeczy: kierunek, kąt i skrócenie. Łatwiej wtedy zapytać lekarza o zdjęcie niż z samym słowem „przemieszczone”.
Jak przebiega nastawienie złamania?
Nastawienie zamknięte, czyli repozycja zamknięta, ustawia odłamy bez nacięcia skóry. Przebiega w kilku krokach:
- Lekarz znieczula miejsce złamania. Przy złamaniu nasady dalszej kości promieniowej zaczyna się od znieczulenia miejscowego, czasem podanego wprost w okolicę złamania (blokada krwiaka).
- Lekarz ciągnie kończynę (wyciąg), by wyprowadzić odłamy z nasunięcia.
- Następnie uciska odłamy, ustawiając je w osi.
- Kończyna trafia do gipsu. Po stabilnym nastawieniu jest to gips okrężny.
- Zaraz po zabiegu wykonuje się RTG, które sprawdza, czy odłamy leżą prawidłowo.
Złamanie z przemieszczeniem często leczy się bez operacji: nastawienie i gips wystarczają, jeśli ustawienie na kontroli się utrzymuje. Niestabilne złamanie zabezpiecza się zwykle drutem Kirschnera wprowadzonym przez skórę oraz gipsem.
Co może się wydarzyć po nastawieniu?
Kość nastawiona prawidłowo może się ponownie przesunąć, dlatego kontrolne RTG jest częścią leczenia, nie formalnością. Ryzyko dotyczy głównie złamań niestabilnych: mogą ulec wtórnemu przemieszczeniu mimo poprawnego nastawienia.
Typowy scenariusz: po około 3 tygodniach kontrolne RTG pokazuje, że kąt się nie poprawił, i lekarz rozważa operację. To nie znaczy, że nastawienie było źle wykonane. Złamanie nie utrzymało ustawienia po nastawieniu.
Gdy nastawienie się udało, kość goi się w gipsie, a kolejne etapy opisuje tekst o tym, jak przebiega zrost kości. Gips nosi się dłużej po nastawieniu albo przy złamaniu niestabilnym niż przy złamaniu bez przemieszczenia.
Złamanie ręki i nadgarstka z przemieszczeniem
Najczęstszym przykładem jest złamanie nasady dalszej kości promieniowej, czyli końca kości przy nadgarstku. Wersję z przemieszczeniem nazywa się złamaniem Collesa, a nadgarstek wygląda wtedy „bagnetowato”. Dokładniejszy opis znajdziesz w tekście o złamaniu nadgarstka.
Przy złamaniu ręki z przemieszczeniem w tym miejscu najpierw próbuje się nastawienia w znieczuleniu miejscowym. Jeśli kontrola nie pokazuje przemieszczenia, leczenie jest zachowawcze, a gips zostaje na 4–6 tygodni. Przy złamaniu nadgarstka z przemieszczeniem niestabilnym rozważa się stabilizację lub operację.
Czy nastawianie boli?
Nie, zabieg odbywa się w znieczuleniu. Możesz czuć ucisk i pociąganie. Po zabiegu ból łagodzą leki przeciwbólowe i uniesienie kończyny.
Kiedy przemieszczenie wymaga operacji?
W trzech sytuacjach: gdy repozycja zamknięta się nie udała, gdy złamanie jest niestabilne albo gdy na kontroli odłamy przesunęły się ponownie. Nieudane nastawienie zamknięte prowadzi do nastawienia otwartego, czyli operacji. Pełne kryteria wyboru opisuje tekst gips czy operacja, a to, jak wygląda stabilizacja odłamów, gdy gips nie wystarcza, wyjaśnia artykuł o zespoleniu kości.
Czy u dziecka przemieszczenie zawsze trzeba nastawiać?
Nie zawsze. Chrząstka wzrostowa pozwala kości dziecka przebudować się samoistnie, nawet gdy odłamy pozostały w pewnych granicach przemieszczone. O tym, czy nastawiać, decyduje lekarz.
