Objawy złamania kości: jak odróżnić złamanie od stłuczenia

Jakie są objawy złamania kości?

Sześć objawów, od najbardziej rozstrzygających. Żaden z nich osobno niczego nie przesądza, ale im więcej ich występuje naraz, tym większe prawdopodobieństwo złamania.

1. Ból punktowy, który nasila się przy ucisku i ruchu

Złamanie boli silnie, w jednym miejscu, i ból nie słabnie z czasem. Lekarze nazywają to tkliwością uciskową: dotyk dokładnie w miejscu kości wywołuje ostry ból. Na początku złamanie bywa niewidoczne, a poszkodowany próbuje normalnie funkcjonować.

2. Zniekształcenie lub nienaturalne ułożenie kończyny

Kończyna wygięta w miejscu, gdzie nie ma stawu, albo ułożona inaczej niż zdrowa, wskazuje na złamanie z przemieszczeniem. Taką deformację widać nawet bez badania, wystarczy porównać obie strony ciała.

3. Nie da się obciążyć ani użyć kończyny

Złamanie zwykle uniemożliwia oparcie się na nodze, chwycenie ręką albo ruszanie uszkodzonym miejscem. Kończyna jest odruchowo oszczędzana. Ten objaw ma wyjątki: złamanie zmęczeniowe i złamana kość piętowa nie zawsze uniemożliwiają stąpanie.

4. Obrzęk i duży siniak

Przy złamaniu zamkniętym obrzęk jest wyraźny, a siniak, czyli krwiak z uszkodzonych naczyń, jest znacznie większy niż przy stłuczeniu.

5. Trzask w chwili urazu i trzeszczenie odłamów

Uraz bywa sygnalizowany trzaskiem w momencie zdarzenia (goonclinic.pl). Trzeszczenie, czyli krepitacja, to dźwięk i wrażenie ocierania się odłamów o siebie. Nie sprawdzaj go samodzielnie, poruszając kończyną.

6. Drętwienie, mrowienie, blada lub zimna skóra poniżej urazu

Drętwienie lub mrowienie poniżej miejsca urazu wskazuje na ucisk nerwu albo jego uszkodzenie. Blada, zimna skóra z brakiem tętna sugeruje problem z krążeniem. To objawy, przy których nie czeka się na poprawę.

Złamanie czy stłuczenie: po czym je odróżnić?

Stłuczenie boli najmocniej zaraz po urazie i z godziny na godzinę coraz mniej, jak łokieć uderzony we framugę. Złamanie nie odpuszcza, a ból często narasta.

Reguła doby pochodzi z poradnika mpl2.pl: aby odróżnić złamanie od silnego stłuczenia, sprawdza się, czy po 24 godzinach ból choć trochę zelżał. Jeśli nie, potrzebne jest RTG. Nie czekam dłużej niż dobę, bo „może samo przejdzie” przy złamaniu oznacza tylko stracony czas.

Kiedy uraz kostki lub stopy wymaga RTG?

Lekarze mają do tego narzędzie: kryteria ottawskie (Stiell i współautorzy, 1992). Nie służą do samodiagnozy, ale pokazują, co lekarz sprawdza przy skręconej kostce. RTG jest wskazane, gdy:

• boli okolica kostek i kość jest tkliwa na tylnym brzegu lub szczycie kostki bocznej albo przyśrodkowej, na odcinku ostatnich 6 cm,
• poszkodowany nie zrobi 4 kroków, ani zaraz po urazie, ani podczas badania,
• przy urazie stopy tkliwa jest podstawa V kości śródstopia lub kość łódkowata.

Kiedy złamanie łatwo przeoczyć?

W trzech sytuacjach: gdy nie było wyraźnego urazu, gdy upadek wydawał się błahy i gdy poszkodowany to małe dziecko.

Bez wyraźnego urazu. Ból narasta stopniowo, a zwykłe RTG bywa prawidłowe mimo dolegliwości, więc rozstrzyga rezonans; to typowy obraz złamania zmęczeniowego.

Senior po zwykłym upadku to klasyczny przykład złamania niskoenergetycznego, które powstaje przy potknięciu, czyli upadku z wysokości własnego ciała. Osteoporoza nie daje objawów aż do złamania, a po 50. roku życia nie należy bagatelizować bólu po upadku (wypowiedź lekarki w dorzeczy.pl).

Małe dziecko oszczędza uszkodzoną kończynę, a przy złamaniu jednej okolicy potrafi twierdzić, że boli inna. Pierwsze objawy to ból, ograniczenie ruchu i oszczędzanie kończyny, a także zmiana jej obrysu, obrzęk i zasinienie.

Które objawy wymagają pogotowia?

Pogotowia lub SOR (szpitalnego oddziału ratunkowego) wymagają objawy zagrażające krążeniu, nerwom albo ciągłości skóry, a także gorączka z zaczerwienieniem i ból, który nie ustępuje mimo odpoczynku i leków bez recepty:

• kość widoczna w ranie lub rana nad miejscem urazu, czyli złamanie otwarte,
• silne krwawienie,
• drętwienie, brak tętna, zimna i blada kończyna,
• wyraźna deformacja,
• ból biodra i niemożność wstania u starszej osoby (typowe dla złamania bliższego końca kości udowej: noga skrócona i obrócona na zewnątrz).

Ten tekst ma charakter informacyjny i nie zastępuje badania lekarskiego.

Objawy złamania w różnych miejscach i inne pytania

Jak objawia się złamanie ręki?

Ból nadgarstka lub przedramienia przy próbie chwytu, obrzęk grzbietu dłoni i zmiana kształtu nadgarstka po upadku na wyprostowaną rękę to typowy obraz. Nadgarstek łamie się najczęściej, bo przyjmuje siłę upadku (mpl2.pl); przykładem jest złamanie nadgarstka typu Collesa. Ból słabnie wyraźnie w pierwszych dniach po unieruchomieniu.

Po upadku na pośladki ból nisko w szparze pośladkowej, nasilany siadaniem i wstawaniem, może oznaczać złamanie kości ogonowej, którego po samych objawach nie da się odróżnić od stłuczenia.

Czym grozi nieleczone złamanie palca u stopy?

Przy nieleczonym złamaniu palca u stopy palec może zrosnąć się krzywo i boleć przy chodzeniu w obuwiu. Złamany palec u stopy zwykle zrasta się w 4–6 tygodni (NHS). Oceny wymaga palec wykrzywiony, palec duży oraz każdy, w którym ból i obrzęk nie słabną. Jak leczy się złamanie małego palca u stopy plastrem i twardym butem zamiast gipsu, opisujemy osobno.

Czy można chodzić ze złamaną kością?

Tak, czasem. Chodzenie nie wyklucza złamania: złamanie zmęczeniowe boli narastająco, ale pozwala stąpać, a złamanie pięty bywa mylone ze skręceniem stawu skokowego. Dlatego decyduje ból i jego przebieg, nie sam fakt, że da się zrobić kilka kroków.

Czy pęknięcie kości to złamanie?

Tak. Pęknięcie to niepełne złamanie: ciągłość kości jest przerwana częściowo, bez podziału na fragmenty.

Jak lekarz potwierdza złamanie?

Zdjęciem RTG w dwóch projekcjach. Przy podejrzeniu uszkodzenia tkanek miękkich wykonuje się tomografię komputerową (TK). Rezonans magnetyczny zlecany jest wtedy, gdy RTG jest czyste, a ból trwa.