Odpowiedź w trzech zdaniach
Gips polimerowy, zwany też syntetycznym albo lekkim, to opatrunek z włókna szklanego. Jest lżejszy i mocniejszy od tradycyjnego, a obciążać go można po około godzinie, nie po 2 do 3 dniach. Nie wolno go moczyć, chyba że lekarz założył wodoodporną wyściółkę. Rodzaj gipsu wybiera lekarz, według typu złamania i obrzęku.
Czym jest gips polimerowy?
To opatrunek unieruchamiający z włókna szklanego, czyli tworzywa, które można kształtować na kończynie. Nazywa się go też gipsem syntetycznym albo lekkim gipsem. Opaska to tkanina nasączona żywicą (według producentów poliuretanową), którą przed założeniem zanurza się w wodzie i nakłada na wyściółkę, zwykle bawełnianą.
Gipsem medycznym nazywam tu wyłącznie opatrunek ortopedyczny. Gips polimerowy ze sklepów plastycznych to mieszanka gipsu z żywicą akrylową do odlewów, a nie opatrunek, i do leczenia złamań się nie nadaje.
Gips polimerowy a tradycyjny: porównanie
Polimerowy wygrywa wagą, wytrzymałością, szybkością twardnienia i widocznością w RTG, a tradycyjny ceną i dopasowaniem przy niektórych zastosowaniach. Zestawienie opiera się na materiale AAOS OrthoInfo „Care of Casts and Splints”.
| Kryterium | Gips tradycyjny | Gips polimerowy |
|---|---|---|
| Materiał | gips z siarczanu wapnia (plaster) | włókno szklane |
| Waga | cięższy | lżejszy |
| Wytrzymałość | mniejsza | większa |
| Czas do obciążenia | 2 do 3 dni | ok. 1 godziny |
| Widoczność w RTG | gorsza | lepsza |
| Modelowanie | przy niektórych zastosowaniach lepsze | przy niektórych zastosowaniach gorsze |
| Kontakt z wodą | trzymać w suchości, wilgoć go osłabia | trzymać w suchości, mokra wyściółka podrażnia skórę |
| Koszt | tańszy | droższy |
Przejrzystość w RTG ma znaczenie praktyczne. Zdjęcia kontrolne pokazują, czy kość się goi i czy odłamy się nie przesunęły, a przez włókno szklane widać to lepiej.
Czy gips polimerowy można zamoczyć?
Nie. Twarda skorupa znosi wodę lepiej niż tradycyjny gips, ale bawełniana wyściółka pod nią nasiąka i podrażnia skórę. Wyjątek zachodzi tylko wtedy, gdy lekarz założył specjalną wodoodporną wyściółkę i wprost o tym powiedział.
Przed prysznicem:
- Owiń gips dwiema warstwami folii albo załóż gotową osłonę wodoodporną.
- Trzymaj osłonięty gips poza strumieniem wody.
- Nie zanurzaj go w wannie, umywalce ani basenie, nawet w osłonie.
Wolę dwie warstwy folii i gips poza strumieniem, bo jedna mała dziurka w osłonie wystarczy, żeby uraz przemókł.
Jak dbać o gips na co dzień?
Pierwsze 2 do 3 doby to walka z obrzękiem, a potem chodzi o suchość, czystość i oglądanie skóry. Obrzęk może w tym czasie dawać uczucie ciasnego gipsu.
- Unieś kończynę powyżej serca, na poduszkach. Przy gipsie na nodze zrób to w pozycji półleżącej.
- Poruszaj często palcami.
- Przyłóż lód w suchym worku, owijając go luźno wokół gipsu na wysokości urazu.
- Nie wkładaj do środka niczego do drapania i nie wyciągaj wyściółki.
- Nie sypaj pudru ani nie używaj dezodorantu pod gipsem.
- Nie dopuść, żeby do środka dostał się piasek lub brud.
- Nie obłamuj i nie przycinaj krawędzi bez pytania lekarza.
- Sprawdzaj skórę przy brzegach gipsu.
Gips może się poluzować, gdy obrzęk zejdzie, i bywa wtedy wymieniany. Dziecku wyjaśnij z góry, dlaczego nic nie wolno wkładać do gipsu: to prosta zasada, która oszczędza skórę i nerwy.
Kiedy z gipsem dzwonić do lekarza?
Ból z uczuciem ciasnoty, drętwienie, pieczenie, obrzęk poniżej gipsu i brak ruchu palców to sygnały, żeby zadzwonić od razu.
Skontaktuj się od razu, gdy pojawi się:
- narastający ból i uczucie zbyt ciasnego gipsu,
- drętwienie lub mrowienie dłoni albo stopy,
- pieczenie i kłucie,
- duży obrzęk poniżej gipsu,
- utrata czynnego ruchu palców (to wymaga pilnej oceny).
W najbliższym czasie zgłoś się, gdy:
- swędzenie nie mija,
- coś utknęło w gipsie,
- skóra przy brzegu jest zaczerwieniona lub otarta,
- gips pęka albo mięknie.
Gips na rękę i gips na nodze: co się zmienia?
Gips obejmuje zwykle staw powyżej i poniżej złamania, więc o jego zasięgu decyduje miejsce urazu.
Gips na rękę
Przy najczęstszych złamaniach, na przykład złamaniu nadgarstka, gips obejmuje dłoń i sięga ponad staw nad złamaniem. Ruch palców warto sprawdzać najpierw, bo jego utrata wymaga pilnej oceny.
Gips na nodze
Na gipsie chodzącym staje się dopiero po jego stwardnieniu: polimerowy po około godzinie, tradycyjny po 2 do 3 dniach. Zawsze zakłada się wtedy but do gipsu.
Kto decyduje, jaki gips dostaniesz?
Decyduje lekarz, według rodzaju złamania i stopnia obrzęku. Świeży uraz często dostaje najpierw longetę, czyli półgips, a pełny gips zastępuje ją po zejściu obrzęku. Gips założony od razu bywa rozcinany na obrzęk i doklejany na pierwszej kontroli. Tradycyjny przy niektórych zastosowaniach lepiej się modeluje. Wcześniej rozstrzyga się, czy złamanie w ogóle leczy się unieruchomieniem, czy operacją.
Czy za gips polimerowy się płaci?
To zależy od placówki. Tradycyjny opatrunek jest standardem w publicznej opiece, a syntetyczny część placówek zakłada za dopłatą. Zapytaj przed założeniem, czy opatrunek jest odpłatny, i poproś o dowód wpłaty.
Jak wygląda zdjęcie gipsu?
Gips zdejmuje się w gabinecie piłą, która wibruje, ale się nie obraca. Wyściółka drga razem z ostrzem i chroni skórę. Piła hałasuje i nagrzewa się od tarcia, ale nie rani, co warto powiedzieć dziecku z góry. Nigdy nie zdejmuje się gipsu samemu.
Ból mija zwykle długo przed tym, zanim kość stanie się na tyle mocna, żeby znieść codzienne obciążenia. W gipsie traci się też siłę mięśni, dlatego tuż po zdjęciu kończyna jest słabsza. Co dzieje się z ręką po zdjęciu gipsu, opisuje tekst ręka po zdjęciu gipsu.
Zalecenia lekarza prowadzącego mają pierwszeństwo przed ogólnymi wskazówkami z tego tekstu.
