Odpowiedź w trzech zdaniach
Lekkie aktywności wracają zwykle 1-2 miesiące po zdjęciu gipsu albo po operacji, intensywny sport po 3-6 miesiącach od urazu, a pełny powrót do sprawności trwa co najmniej rok. Lekkie aktywności liczy się od zdjęcia gipsu lub od zabiegu, sport od urazu, a o przejściu do kolejnego etapu decydują kryteria, przede wszystkim ruch bez narastającego bólu, nie data w kalendarzu.
Po zespoleniu płytką i śrubami ruch zaczyna się wcześniej niż po gipsie, bo pozwala na to zdejmowana szyna.
Ile trwa rehabilitacja po złamaniu nadgarstka?
Pełny powrót do sprawności trwa co najmniej rok, ale w pierwszym miesiącu po zdjęciu gipsu lub operacji sztywność wyraźnie maleje. Dotyczy to najczęstszego złamania w obrębie przedramienia i ręki, czyli złamania dalszej nasady kości promieniowej, które pacjenci znają jako złamanie nadgarstka. Ramy czasowe podaje AAOS OrthoInfo.
| Etap | Kiedy | Cel |
|---|---|---|
| Unieruchomienie w gipsie | do ok. 6 tygodni po złamaniu | ruch palców, łokcia i barku, kontrola obrzęku |
| Odzyskiwanie zakresu ruchu | pierwszy miesiąc po zdjęciu gipsu lub po operacji | zmniejszenie sztywności, odzyskanie zakresu ruchu |
| Lekkie aktywności | 1-2 miesiące po zdjęciu gipsu lub po operacji | pływanie, ćwiczenia dolnej części ciała |
| Intensywny sport | 3-6 miesięcy po urazie | narciarstwo, piłka nożna |
| Pełny powrót | co najmniej rok | sprawność codzienna i sportowa |
Sztywność nadgarstka ustępuje dalej przez co najmniej 2 lata, więc poprawa może trwać dłużej niż rok.
Jakie są etapy i kiedy przejść do następnego?
Etapy są trzy, a o przejściu do kolejnego decyduje kryterium, nie termin. Dalej przechodzi się dopiero wtedy, gdy ruch z poprzedniego etapu nie nasila bólu ani obrzęku następnego dnia. Nie forsuję przez ból. Ogólny układ etapów dla wszystkich kości opisuje rehabilitacja po złamaniu kości, tu zostaje nadgarstek.
1. W gipsie lub szynie: ruch palców, łokcia i barku
Ruch palców, łokcia i barku od początku unieruchomienia ogranicza sztywność, więc zaczyna się go od razu. Rękę trzyma się powyżej poziomu serca, co zmniejsza obrzęk. Kryterium przejścia: unieruchomienie zdjął lekarz prowadzący, a palce poruszają się swobodnie.
2. Po zdjęciu unieruchomienia: zakres ruchu
Po gipsie typowe są sztywność, ból przy ruchu, osłabienie mięśni przedramienia i trudność z chwytaniem kubka czy odkręcaniem słoika. Na tym etapie odbudowuje się zakres ruchu, a siła czeka. Kinezyterapię uzupełnia terapia manualna i fizykoterapia, a plan ustala fizjoterapeuta po badaniu funkcjonalnym. Kryterium przejścia: zakres ruchu jest coraz większy.
3. Siła chwytu i obciążanie
Rehabilitacja odbudowuje zakres ruchu, siłę chwytu i precyzję dłoni. Siłę dokłada się dopiero na gotowym zakresie. Podpieranie się na ręce zostawia się na sam koniec, bo to największe obciążenie nadgarstka. Kryterium dla sportu takiego jak bieganie czy rower: chwyt jest pewny i nie powoduje bólu następnego dnia.
Które ruchy nadgarstka wracają po kolei?
Zgięcie i wyprost wracają zwykle przed odwracaniem przedramienia, a chwyt na końcu. To kolejność typowa, nie stała reguła, bo odwracanie i nawracanie bywa ograniczone po złamaniu wieloodłamowym.
Odwracanie (supinacja) to obrót dłonią w górę, nawracanie (pronacja) to obrót dłonią w dół. Dane o progu funkcjonalnym pochodzą z pracy Palmera i współpracowników (Journal of Hand Surgery, 1985):
| Ruch | Typowy zakres u zdrowych | Wystarcza do codziennych czynności |
|---|---|---|
| Zgięcie dłoniowe | ok. 80° | ok. 5° |
| Wyprost grzbietowy | ok. 70° | ok. 30° |
| Odchylenie promieniowe | ruch boczny w stronę kciuka | ok. 10° |
| Odchylenie łokciowe | ruch boczny w stronę małego palca | ok. 15° |
| Nawracanie i odwracanie | po ok. 80-90° | ocenia fizjoterapeuta |
Próg funkcjonalny daje praktyczną miarę: codzienne czynności są możliwe, zanim nadgarstek wróci do pełnej normy. Nie oznacza to, że można przestać ćwiczyć.
Czym różni się rehabilitacja po gipsie i po płytce?
Po płytce dłoniowej ruch zwykle zaczyna się wcześniej, w zdejmowanej szynie. Przemieszczenie odłamów często oznacza nastawienie lub zespolenie, a to zmienia moment startu.
| Gips | Płytka dłoniowa | |
|---|---|---|
| Start ruchu | po zdjęciu gipsu, ok. 6 tygodni po złamaniu | wcześniej, w zdejmowanej szynie |
| Unieruchomienie | gips przez cały okres | szyna zdejmowana do ćwiczeń |
| Blizna | brak | blizna pooperacyjna od strony dłoni |
| Typowe ograniczenia | sztywność po długim unieruchomieniu | sztywność i blizna pooperacyjna |
Zespolenie od strony dłoni daje stabilność, która pozwala ćwiczyć wcześniej niż w gipsie. Praca z blizną należy do programu po operacji, a jej zakres ustala fizjoterapeuta. O budowie i materiale implantu pisze artykuł o płytce tytanowej w kości, tu liczy się tylko jej wpływ na ćwiczenia.
Jakie ćwiczenia po zdjęciu gipsu?
Po zdjęciu gipsu ćwiczy się ruchy ogólne, a plan ustala fizjoterapeuta. Obrzęk i pielęgnację skóry zaraz po zdjęciu gipsu opisuje tekst o pierwszych dniach ręki po gipsie. Typowe ruchy to:
- zginanie i prostowanie nadgarstka,
- obroty przedramienia dłonią w górę i w dół,
- zaciskanie miękkiej piłki.
Czy rehabilitacja nadgarstka powinna boleć?
Nie powinna wywoływać bólu, który narasta po ćwiczeniach. Sztywność i dyskomfort maleją już w pierwszym miesiącu po zdjęciu gipsu lub operacji. Lepszy jest stały, umiarkowany wysiłek niż jeden mocny dzień, po którym ręka puchnie i boli następnego dnia. Ból narastający mimo leków, zmiana koloru palców lub drętwienie to powód do kontaktu z lekarzem.
Jak długo nosić ortezę?
O tym decyduje lekarz prowadzący. Po płytce szynę zdejmuje się na czas ćwiczeń.
Czy filmy z ćwiczeniami w internecie wystarczą?
Nie, same filmy nie wystarczą: mogą uzupełniać program po instruktażu, ale nie zastępują oceny fizjoterapeuty. Przegląd Cochrane z 2015 roku (Handoll i współpracownicy) nie znalazł wystarczających dowodów na przewagę konkretnej metody rehabilitacji po złamaniu dalszej nasady kości promieniowej u dorosłych. Ważniejsza od wyboru metody jest więc regularność programu ustalonego przez fizjoterapeutę. Film ma sens, gdy fizjoterapeuta pokazał wcześniej te ruchy i wyraził zgodę.
