Opóźniony zrost kości: przyczyny i co robi lekarz

Kiedy mówi się o opóźnionym zroście?

O opóźnionym zroście mówi się wtedy, gdy kość nie zrosła się w czasie typowym dla tego złamania, a kontrolne zdjęcia nadal pokazują postęp gojenia. Granicy nie wyznacza jedna liczba, tylko porównanie z czasem oczekiwanym dla danej kości. Pacjenci nazywają to zwykle niepełnym zrostem kości.

Typowe czasy zrostu podają ortopedzi odpowiadający pacjentom w serwisie ZnanyLekarz:

Obszar	Typowy czas zrostu
Kończyna górna	ok. 6 tygodni
Kończyna dolna	ok. 12 tygodni

Zrost po 6 tygodniach jest więc normalny w ręce, a w nodze oznacza dopiero połowę drogi.

Kostnina twarda zaczyna powstawać od 3–4 tygodnia po złamaniu, a kolejne etapy zrostu kości opisuje osobny wpis. Zjawisko jest częste: według Fizjotechnologii (2013) opóźniony zrost dotyczy od 5 do 10% złamań kości długich, więc nie jest wyjątkową porażką leczenia.

Czym opóźniony zrost różni się od braku zrostu?

Przy opóźnionym zroście gojenie trwa, tylko wolniej; przy braku zrostu stanęło i bez leczenia kość się nie zrośnie.

	Co dzieje się z gojeniem	Co pokazuje RTG	Typowe postępowanie
Opóźniony zrost	trwa, ale wolniej niż zwykle	kostnina narasta między kolejnymi zdjęciami	obserwacja, korekta obciążania, leczenie przyczyny
Brak zrostu (staw rzekomy)	zatrzymało się	brak postępu między kolejnymi zdjęciami	wymaga leczenia opisanego we wpisie o stawie rzekomym
Zrost wadliwy	kość się zrosła	zrost przy nieprawidłowym ustawieniu odłamów	odrębny problem, nie dotyczy czasu gojenia

Brak zrostu dzieli się na zdjęciach na hipertroficzny, w którym jest dużo kostniny, ale nie łączy ona odłamów, i atroficzny, w którym kostnina się nie tworzy, a kość ulega resorpcji. W kryterium amerykańskiej agencji FDA o braku zrostu mówi się po co najmniej 9 miesiącach od urazu i braku postępu gojenia w 3 kolejnych miesiącach. Leczenie opisuje wpis o tym, czym jest staw rzekomy, czyli brak zrostu.

Po czym poznać, że kość zrasta się za wolno?

Objawy nie dają rozpoznania, tylko powód, żeby zgłosić się na kontrolę, a potwierdza je dopiero obraz RTG. Sygnały, które widać samemu:

• ból przy obciążaniu, który nie słabnie z tygodnia na tydzień,
• tkliwość przy ucisku w miejscu złamania,
• obrzęk wracający po wysiłku,
• ruchomość lub „przeskakiwanie” w miejscu złamania,
• ból w okolicy zespolenia.

Sam ból nie świadczy o braku zrostu. Niepokoi ból, który nie słabnie. Radzę notować, kiedy się pojawia, w spoczynku czy przy obciążeniu, i pokazać notatki lekarzowi zamiast zgadywać.

Odwrotnością tej listy są cechy zrostu. Ruchomość patologiczna to ruch tam, gdzie kość powinna być sztywna. Gdy złamanie jest zrośnięte na RTG, nie boli i nie ma w nim takiej ruchomości, lekarz może zezwolić na częściowe obciążanie o kulach, które potem stopniowo się zwiększa.

Jak lekarz potwierdza opóźniony zrost?

Podstawą są kolejne zdjęcia RTG porównywane w odstępach co najmniej miesiąca, a badania krwi szukają przyczyny: niedoborów, chorób tarczycy i przytarczyc oraz infekcji. Kostninę i szczelinę złamania na zdjęciu pokazuje wpis o tym, jak wygląda zrost na RTG.

Badania obrazowe:

• RTG: podstawowe badanie oceny zrostu,
• tomografia komputerowa (TK): przy niejasnym obrazie lub podejrzeniu stawu rzekomego,
• rezonans magnetyczny (MRI): ocena tkanek miękkich i ukrwienia.

Badania krwi, w zestawie wymienianym w poradnikach aptecznych:

• morfologia, witamina D3, wapń całkowity i zjonizowany, fosfor, magnez: niedobory i zaburzenia mineralne,
• parathormon (PTH), TSH i FT4: przytarczyce i tarczyca,
• CRP i OB: trop stanu zapalnego i infekcji.

Które złamania i kogo dotyczy najczęściej?

Opóźniony zrost najczęściej dotyczy kości słabo ukrwionych. Gorzej goją się trzon kości łokciowej, trzon kości ramiennej i dalsza nasada kości piszczelowej, bo mają słabsze unaczynienie, jak wskazuje ortopeda w serwisie hellozdrowie.pl. Piszczel leży tuż pod skórą i ma mało mięśni, dlatego jej zrost może trwać kilka miesięcy, szczególnie przy leczeniu nieoperacyjnym.

Przyczyny zaburzeń zrostu dzielą się na trzy grupy:

• zewnętrzne: przemieszczenie odłamów, duże siły urazu, infekcja i rozległe uszkodzenie tkanek miękkich, na przykład przy złamaniu otwartym,
• wewnętrzne: odżywienie i mineralizacja, czyli wapń oraz witaminy C i D,
• jatrogenne, wywołane leczeniem: antykoagulanty, sterydy, niektóre leki przeciwzapalne, radioterapia.

Zrost utrudniają też choroby przewlekłe i nawyki, między innymi cukrzyca, osteoporoza, choroby tarczycy, palenie i alkohol. Szczegóły zbiera wpis: czynniki, które opóźniają zrost.

Co robi lekarz przy opóźnionym zroście?

Lekarz zaczyna od najprostszego: obserwacji z kontrolnym RTG, korekty obciążania i leczenia przyczyny. Metody fizykalne i zabieg dochodzą, gdy postęp na kolejnych zdjęciach jest zbyt wolny albo go nie ma.

1. Obserwuje i leczy przyczynę

Kontrolne zdjęcia robi się co miesiąc lub rzadziej. Porównanie z poprzednim zdjęciem pokazuje, czy kostnina narasta. Równolegle lekarz leczy chorobę podstawową, na przykład cukrzycę czy chorobę tarczycy, i uzupełnia stwierdzone niedobory.

2. Koryguje unieruchomienie i obciążanie

Kość całkowicie nieruchoma i kość zbyt ruchoma mają podobny kłopot ze zrastaniem. Potrzebna jest stabilność dobrana do złamania, czyli stan, który ortopedzi nazywają ciszą biomechaniczną. Gdy obecne unieruchomienie jej nie zapewnia, lekarz może zmienić metodę, a wybór opisuje wpis gips czy operacja. Częściowe obciążanie o kulach zaczyna się dopiero za zgodą lekarza.

3. Dynamizuje gwóźdź śródszpikowy

Dynamizacja dotyczy zespolenia, w którym kość trzyma gwóźdź śródszpikowy zablokowany śrubami. Polega na usunięciu śrub blokujących, żeby odłamy dociskały się do siebie przy obciążaniu.

4. Dołącza ultradźwięki LIPUS lub pole magnetyczne

Po zdjęciu gipsu, gdy kość nie chce się goić, stosuje się fizykoterapię: pole magnetyczne i ultradźwięki, jak mówi ortopeda w hellozdrowie.pl. LIPUS (Low-Intensity Pulsed Ultrasound) to ultradźwięki pulsacyjne niskiej intensywności, które działają na metabolizm komórek kostnych. To leczenie wspomagające, bez obietnicy wyniku. Przed kolejnym zabiegiem albo zakupem aparatu do domu radzę zapytać, co pokazało ostatnie RTG w porównaniu z poprzednim.

5. Rozważa zabieg

Zabiegowe leczenie zaburzeń zrostu obejmuje rewizję operacyjną, przeszczep kostny oraz zmianę zespolenia na płytę lub gwóźdź śródszpikowy. Lekarz może też zaproponować przezskórne podanie autogennego szpiku kostnego, czyli szpiku pobranego od samego pacjenta. Z leków wymienia się teraparatyd, o którego zastosowaniu decyduje wyłącznie lekarz.

Jakie są rokowania przy opóźnionym zroście?

Większość złamań z opóźnionym zrostem w końcu się zrasta, ale trwa to miesiące, nie tygodnie. Część przechodzi w brak zrostu i wymaga leczenia jak przy stawie rzekomym.

Przykład wyniku podaje praca zespołu Romana Rutowskiego z wrocławskiej kliniki traumatologii z 2007 roku. Przezskórne podanie autogennego szpiku kostnego dało zrost u 28 z 37 pacjentów z opóźnionym zrostem kości długich, średnio 16 tygodni po pierwszym wstrzyknięciu. To wynik jednej pracy klinicznej, a nie gwarancja dla każdego pacjenta.

Czy suplementy pomogą przy opóźnionym zroście?

Nie same w sobie. Wapń i witamina D mają sens przy stwierdzonym niedoborze, a preparaty doustne tylko wspomagają leczenie i nie warunkują wygojenia, jak mówią ortopedzi. Na szybsze zrastanie nie ma tabletki, która zastąpiłaby leczenie przyczyny, a leki na receptę przepisuje lekarz po badaniach. Zanim cokolwiek kupisz, poproś o oznaczenie witaminy D. Przegląd preparatów zbiera wpis o tym, czy tabletki na szybszy zrost mają sens.

Czy opóźniony zrost oznacza operację?

Nie zawsze. Zabieg rozważa się, gdy kolejne zdjęcia nie pokazują postępu albo gdy zespolenie jest niestabilne. Decyzje o leczeniu podejmuje lekarz prowadzący po badaniu i obrazowaniu.